سیستم آموزشی کشور عمان به صورت ۶-۳-۳ است: ۶ سال مقطع آموزش ابتدایی ـ 3 سال مقطع مقدماتی متوسطه و 3 سال مقطع تکمیلی متوسطه و دانش آموز پس از گذراندن این سه مرحله وارد دانشگاه و تحصیلات تکمیلی می‌شود. در سه سالی که دانش آموز در مقطع دبیرستان درس می‌خواند، میتواند برای خود یک رشته تخصصی مثلا هنر یا علوم پایه را انتخاب کند و یا میتواند به جای دبیرستان، وارد موسسه‌های فنی و حرفهای عمان شود و یک رشته فنی را دنبال کند. بعد از اتمام دوره آموزش رشته فنی، دانش آموز برای بازار کار آماده است. همچنین در صورت تمایل، امکان ادامه تحصیل در مقطع بعدی (کارشناسی) برای او فراهم است.
پیشینه تاریخی آموزش در عمان
«الزاوی»، اولین مدرسه کشور عمان است که در سال ۱۸۷۱ در شهر مسقط تأسیس شده است. مدیریت این مدرسه بر عهده امام جماعت مسجد محل بود و در آن، قرآن و مبانی دینی و زبان عربی آموزش می‌داد. الزاوی بعدها در سال ۱۹۸۸ تعطیل شد؛ اما تاریخچه آغاز رسمی آموزش در کشور عمان به سال ۱۹۳۰ و در زمان سلطنت سلطان سعید بن تیمور (پدر فقید سلطان قابوس) برمی گردد. پدر آموزش و پرورش این کشور هم شیخ احمد بن سلیمان است که از آموزگاران سلطان سعید بود و دروس ریاضی و قرآن را آموزش می داد. بعدها به ترتیب مدرسه‌هایی نظیر الرحیل در شهر صحار و بایادابالستاک و الدره در شهر بهله پایه‌گذاری شدند. مدت‌ها بعد، مدرسه بوتینیه برای دختران و پسران در خانه‌ای اجاره‌ای بنا نهاده شد. در این مدرسه یک برنامه درسی وجود داشت و دانش‌آموزان روزانه در شش کلاس درس قرآن، عربی، جغرافیا، تاریخ و ریاضی شرکت می‌کردند.
نخستین مدرسه نیمه‌دولتی عمان، «السعیدیه» نام داشت که سال ۱۹۴۰ در مسقط راه‌اندازی شد. در این مدرسه علاوه بر کلاس‌های درس، اتاقی مجزا برای معلم‌ها و دبیران و اتاقی ویژه مدیریت وجود داشت و خدمات تحصیلی آن شامل دو مرحله بود: مرحله اول تحصیلات اولیه ابتدایی که دو سال زمان می‌برد و مرحله دوم، تحصیلات ثانویه ابتدایی که حدود ۶ سال به طول می‌انجامید. این مدرسه، محبوبیت زیادی در بین عوام داشت و شعبه‌های آن به سرعت رشد کردند تا اینکه سال‌ها بعد، مدرسه‌های تمام دولتی تاسیس و امکان تحصیل رایگان برای عموم در عمان فراهم شد.
دولت عمان از سال 1930 تاکنون با چالش های زیادی در حوزه آموزش و پرورش مواجه بوده؛ از فاصله زیاد بین تراکم جمعیت گرفته تا تنوع قومیت‌ها، سنت و زبان و … و بر این اساس، اصلاحات قابل‌توجهی برای مدرنیزه کردن زیرساخت‌های آموزشی این کشور انجام داده است.
مدارس عمان
در عمان چهار نوع مدرسه اصلی وجود دارد:
مدارس دولتی: که توسط وزارت آموزش و پرورش اداره می‌شوند و برای همه دانش‌آموزان، صرف‌نظر از ملیت، باز هستند. شهریه این مدارس رایگان است، اما به جز زبان انگلیسی، سایر دروس به زبان عربی تدریس می‌شود.
مدارس خصوصی: که توسط بخش خصوصی اداره می‌شوند و شهریه آنها نسبتاً گران‌تر است. برنامه درسی این مدارس معمولاً ترکیبی از برنامه‌های درسی مختلف مانند آمریکایی، بریتانیایی یا IB است.
مدارس بین‌المللی: که توسط سازمان‌های بین‌المللی مانند شورای مدارس بین‌المللی (CIS) یا انجمن مدارس و کالج‌های بین‌المللی (CISCE) اداره می‌شوند و برنامه درسی آنها بر اساس سیستم‌های آموزشی بین‌المللی مانند سیستم‌های بریتانیایی، کمبریج یا IB است.
مدارس وابسته به سفارت: که توسط سفارت‌های کشورهای مختلف در عمان اداره می‌شوند و برنامه درسی آنها بر اساس سیستم آموزشی کشور مربوطه است.
سیستم آموزشی قبل از دانشگاه عمان
آموزش و پرورش عمان به سه مقطع تحصیلی ابتدایی، مقدماتی و متوسطه تقسیم شده است. یک سری مراکز آموزشی هم برای بزرگسالان فعال هستند تا با مشکلات بی‌سوادی مقابله شود.
تحصیلات در عمان تا پایان دوره متوسطه رایگان است اما علاوه بر مدارس رایگان دولتی، مدارس خصوصی هم در این کشور وجود دارند و دولت نیز در جهت افزایش تعداد این نوع مدارس، تشویق هایی در نظر گرفته است. برنامه درسی و امتحانات مدارس خصوصی هم با برنامه درسی و امتحانات مدارس دولتی هماهنگ است.
دوره پیش‌دبستانی
قبل از شروع مقطع تحصیلی ابتدایی در عمان، مقطعی به عنوان دوره پیش‌دبستانی، مختص کودکان زیر 7 سال در نظر گرفته شده است که از مهم ترین اهداف ایجاد آن می توان به موارد ذیل اشاره کرد:
رشد متعادل شخصیت کودک در ابعاد ذهنی، روحی، عاطفی، اجتماعی و اخلاقی ـ تقویت اصول اسلامی، قوام زبان عربی و رشد ادراک کودکان نسبت به کشور، نماد و آداب و سنت هایشان ـ آموزش کودکان برای کسب گرایش و رفتار مثبت و افزایش روح همکاری بین کودکان ـ رشد گرایش کودکان نسبت به هنر ـ آشنایی کودکان با ابعاد ، فعالیت ها و ویژگی های اجتماعی سلطنت عمان و اعطای فرصت به آنها جهت تشریک مساعی ـ اعطای فرصت به کودکان برای انجام حداکثر تلاش خود و اجازه دادن به آنها برای اینکه احساسات، عقاید و سؤلاتشان را مطرح نمایند ـ آماده کردن کودکان برای آموزش مدرسه
دوره های پیش‌دبستانی برای کودکان عمان، هم به صورت دولتی و هم به صورت خصوصی برگزار می‌شود. البته عمانی ها از ثبت‌نام کودکان خود در مراکز پیش‌دبستانی استقبال چندانی نکرده و در شهرهای بزرگ به طور متوسط ۷۰ درصد کودکان واجدالشرایط در این مدارس شرکت می کنند.
در سلطنت عمان، نظارت بر عملکرد پیش‌دبستانی‌ها بر عهده آموزش‌وپرورش و وزارت کار و امور اجتماعی است. از فعالیت های آموزشی این دوره می توان به آموزش برخی رشته های هنری در قالب بازی به کودکان ۳ تا ۶ اشاره کرد و در سال‌های اخیر نیز وزارت آموزش‌وپرورش در حال تدوین برنامه آموزشی جدیدی در زمینه تمدن عمان، اهمیت محیط‌زیست و میراث‌فرهنگی برای کودکان این دوره است. ساعات آموزش مراکز پیش دبستانی 4 ساعت بوده و محدود به ۸ صبح تا ۱۲ ظهر است که تقسیم بندی زمان در این مدت برای فعالیت های گوناگون به عهده معلم می باشد و نسبت معلمین این دوره نسبت به دانش آموزان20/1 است.
مقطع آموزش ابتدایی در عمان
دوره آموزش ابتدایی دانش آموزان سلطنت عمان 6 سال بوده و از سن 7 سالگی شروع شده و تا 13سالگی ادامه دارد.
آموزش و پرورش عمان برای این دوره، اهداف آموزشی زیر را تعریف کرده است:
کمک به کسب مهارت هایی که آنها را قادر می سازد تا محیط اجتماعی، زیستی و اقتصادی خود را درک کنند ـ ایجاد آمادگی برای ادامه تحصیل در دوره آموزشی بعدی ـ برنامه های آموزشی، بنا به پایه تحصیلی
مقطع آموزش مقدماتی متوسطه
طول دوره آموزش مقدماتی متوسطه در عمان 3 سال است که از سن 13سالگی آغاز شده و تا سن 15 سالگی ادامه می یابد.
مقطع آموزش تکمیلی متوسطه
طول دوره آموزش تکمیلی متوسطه 3 سال بوده و از سن 15سالگی شروع و تا سن 18سالگی ادامه دارد.
رشته های تحصیلی هم بدین صورت است که سال اول این مقطع، برای کلیه دانش آموزان مشترک است اما در سال دوم و سوم، دانش آموزان به دو گروه علوم (تجربی) و هنر (علوم انسانی) تقسیم می شوند و در پایان، مدرک فارغ التحصیلی مقطع متوسطه عمومی در رشته های علوم انسانی و علوم تجربی را دریافت می کنند. یک دوره آموزش فنی متوسطه هم وجود دارد که برای فارغ التحصیلان این دوره، مدرک متوسطه صنعتی و یا تجارت اعطا می شود.
از اهداف آموزشی این مقطع می توان به موارد زیر اشاره کرد:
تقویت رشد ذهنی، اجتماعی و روحی دانش آموزان ـ راهنمایی در جهت کسب مهارت های تفکر علمی و توانایی خود یادگیری ـ آماده سازی برای زندگی حرفه ای و شهروندی مطلوب و ادامه تحصیل در سطح آموزش عالی
